ផាក្រាប (ผ้ากราบ, ผ้ารับประเคน)

ផាក្រាប (ผ้ากราบ, ผ้ารับประเคน)

ពាក្យ "ផាក្រាប" (ផា-ក្រាប) គឺជា នាមសព្ទ ដែលមានន័យដូចខាងក្រោម៖

 អត្ថន័យពាក្យ "ផាក្រាប"

ផាក្រាប គឺជា កំណាត់សំពត់ ឬ សំពត់ មួយដែលគេប្រើសម្រាប់ រងបាតដៃព្រមទាំងអញ្ជលី (ប្រណម) នៅពេលដែលគេក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះ។

« ផា » ជាពាក្យកម្ចីពីសៀម មានន័យថា« សំពត់ » ។

រីឯពាក្យ «ក្រាប» គឺក្រាបបង្គំ ឬសម្រាប់ប្រើជូតដៃដែលប្រឡាក់ពាល់នឹងធូលីដីជាដើម ( ឯកសារខ្លះថា រាបក្រាបស្មើ ) ។

មុខងារ: ប្រើជាគ្រឿងរងដៃនៅពេលក្រាបថ្វាយបង្គំដើម្បីការពារផ្ទាល់ដៃពីការប៉ះនឹងដី ឬកម្រាល។

ចំណាំសំខាន់: នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត បានបញ្ជាក់ក្នុងវចនានុក្រមរបស់ព្រះអង្គថា "ផាក្រាប" នេះ មានព្រះរាជក្រមលេខ ១៦៦ ន. ស. ចុះថ្ងៃទី ១៣ កញ្ញា ១៩៤៤ ឲ្យលើកចោលលែងប្រើហើយដោយដាច់ខាត។ 

📜 តើព្រះពុទ្ធទ្រង់អនុញ្ញាតឲ្យប្រើដែរឬទេ?

    ឆ្លើយ: ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមិនបានបញ្ញត្តឲ្យភិក្ខុសង្ឃប្រើ "ផាក្រាប" នេះទេ។

បទបញ្ញត្តិក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា

នៅក្នុងវិន័យបិដក ព្រះពុទ្ធទ្រង់អនុញ្ញាតឲ្យភិក្ខុប្រើប្រាស់ត្រឹមតែ បរិក្ខារ ៨ មុខ (អដ្ឋបរិក្ខារ) និងគ្រឿងឧបភោគបរិភោគមួយចំនួនទៀតប៉ុណ្ណោះ។

ផាក្រាប មិនមែនជាផ្នែកមួយនៃបរិក្ខារដែលព្រះពុទ្ធអនុញ្ញាតនោះទេ។ ផាក្រាបបានកើតឡើងនៅក្នុងសម័យកាលក្រោយៗមកទៀត ជាពិសេសតាមប្រពៃណីនៅប្រទេសថៃដែលត្រូវបានអនុវត្តតាមមកដល់កម្ពុជា។

ផាក្រាប នេះគឺមានដើមកំណើតអំពីក្រុងសៀម គ្រាដែលរាជធានីនៃអាណាចក្រនោះ កំពុងតែជួបនឹងភាពច្របូកច្របល់ ព្រះចៅក្រុងសៀមបានត្រាស់បង្គាប់អោយព្រះសង្ឃប្រើនូវផាក្រាបនេះ ចំពោះព្រះសង្ឃអង្គណាដែលបានជួយជាតិ និងម្យ៉ាងកុំអោយច្រឡំគ្នាជាមួយនឹងព្រះសង្ឃជាតិភូមាផង ដែលនៅលើផាក្រាបនោះព្រះរាជាបានចាត់ឲ្យមានការប្រថាប់ត្រាជារូបព្រះសង្ហារនៃព្រះចៅក្រុងសៀម សម្រាប់ព្រះសង្ឃដែលមានងារទីឋានានុក្រម ជាដើម ។ តែដល់មកសម័យក្រោយៗ ប្រទេសសៀមក៏លុបបំបាត់បោះចោលឈប់ឲ្យប្រើផាក្រាបរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ។ ដោយឡែកនៅក្រុងកម្ពុជាយើង ព្រះសង្ឃខ្មែរសម័យបុរាណក៏មានប្រើផាក្រាបនេះដែរ តាំងតែអំពីរាជសម័យព្រះករុណាព្រះបាទ អង្គ ដួង មកម៉្លេះ គឺទទួលឥទ្ធិលខ្លះពីរាជអាណាចក្រសៀម ពោលគឺសម័យកាលនៃសម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជ និល ទៀង សម្ដេចសង្ឃនាយក កែ អ៊ុក ជាដើម តែផាក្រាបខ្មែរសម័យនោះគឺមានលក្ខណៈខុសគ្នា និងរូបព្រះសង្ហារព្រះចៅក្រុង ដោយខ្លះមានរូប និងខ្លះក៏អត់រូបរំលេចឡើង ។ សម័យបុរាណនោះព្រះសង្ឃខ្មែរភាគច្រើននិយមប្រើផាក្រាបជាងអត់ប្រើ តែមិនសម្រាប់លម្អ ឬជាគ្រឿងយសទេ គ្រាន់តែជាកំណាត់សំពត់ធម្មតាដាក់គ្របលើចីវសង្ឃដីតែប៉ុណ្ណោះ ។

   - លុះចំណេរក្រោយមក ក្នុងរាជសម័យព្រះករុណាព្រះបាទសម្តេចព្រះនរោត្តមសីហនុវរន្ម័ ព្រះអង្គទ្រង់ចេញព្រះរាជក្រិត្យ លេខ ១៦៦ ន.ស ចុះថ្ងៃទី១៣ ខែកញ្ញា គ.ស.១៩៤៤ លុបចោលឈប់អនុញ្ញាតអោយព្រះសង្ឃទូទាំងប្រើប្រាស់នូវផាក្រាបនេះតទៅទៀត ដោយតបតាមសំណើរទូលថ្វាយនៃសម្ដេចព្រះសង្ឃនាយក ដែលកាលនោះដែរមានសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត កាលទ្រង់នៅឋានៈជាព្រះពោធិវ័ង្ស ទីរាជាគណៈថ្នាក់ឯក និងជាចាងហ្វាងសាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ រួមនិង សម្ដេច ហួត តាត ផងដែរ ព្រះអង្គជាបណ្ឌិតបញ្ញាវន្តសង្ឃ ជាអ្នកយល់ដឹងអំពីផាក្រាបនេះច្បាស់ថាជាគ្រឿងសៅហ្មង និងម្យ៉ាងទៀតកុំឲ្យយើងចម្លងពីគេបោះចោលយកមកប្រើ ហើយផាក្រាបនេះដែរ ក៏មិនមានកំណត់ចែងក្នុងចីវរក្ខន្ធកៈ ជាច្បាប់វិន័យអីនោះទេ ។ ចាប់តាំងពីសម័យកាលនោះមក ព្រះសង្ឃខ្មែរយើងក៏មិនមានប្រើនូវផាក្រាបនេះទៀតដែរ តែក៏នៅមានប្រើខ្លះៗតិចតួចដែរ ដែលភាគច្រើនជាព្រះសង្ឃចាស់និយមបុរាណជាអ្នកប្រកាន់ធម៌ចាស់ ធម៌ថ្មី តែបើ ព្រះសង្ឃដែលលោកជាអ្នកបញ្ញាវន្តបួសរៀនបានជ្រៅជ្រះ ឆ្លងកាត់សាលាបាលីជាន់ខ្ពស់ គឺលោកមិននិយមប្រើនូវផាក្រាបនេះទេ និយាយរួមគឺចាប់ពីសម័យ សម្ដេច ជួន ណាត និងសម្ដេច ហួត តាត មក ព្រះសង្ឃភាគច្រើនមិននិយមប្រើផាក្រាបនេះទៀតទេ គឺនិយមតែការសិក្សារៀនសូត្រ ពង្រឹងគុណវុឌ្ឍិចំណេះដឹង បដិបត្តិធម៌វិន័យ និងរៀបរៀង និពន្ធចងក្រងក្បួនច្បាប់បន្យល់ទុកជាស្នាដៃប៉ុណ្ណោះ ។

   - មិនយូរប៉ុន្មានលុះក្រោយសង្រ្គាម(ខ្មែរក្រហម ) បានចប់រលត់ទៅ នៅក្រោយឆ្នាំ1979 វត្តមាននៃ "ផាក្រាប" ក៏លេចឡើងម្តងទៀត ក្នុងវិស័យព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរ ដោយយោងតាមចុតហ្មាយរបស់សម្តេចសង្ឃរាជទាំងពីរគណៈ (សម្តេច ប៊ូ គ្រី និងសម្តេច ទេព វង្ស) ចុះថ្ងៃទី ២១ ខែ មិនា គ.ស. ២០០១ ទូលស្នើសុំប្រើផាក្រាបជាផ្លូវការឡើងវិញ សម្តេចនរោត្តមសីហនុ ព្រះអង្គបានត្រាស់បង្គាប់រាជានុញ្ញាតថ្វាយប្រគេនព្រះសង្ឃទូទាំងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា អោយប្រើប្រាស់បានឡើងវិញតាមសំណើរទូលថ្វាយ ។ ប៉ុន្តែរូបរាងផាក្រាបនាសម័យថ្មីក្រោយនេះ គឺកែសម្រួលខុសពីផាក្រាបសម័យបុរាណបន្តិច ដោយមានរំលេចផុសនូវរូបព្រះរាជសង្ហារព្រះមហាក្សត្រ រចនាបថល្អជាងមុនដែលមន្ត្រីសង្ឃ ក៏ដូចសម្ដេចព្រះសង្ឃជាអ្នកប្រើ យល់ឃើញថា ផាក្រាបនេះ ជាគ្រឿងសម្គាល់លក្ខណៈរបស់ព្រះសង្ឃខ្មែរនៅលើឆាកអន្តរជាតិ ជារូបសញ្ញាតំណាងឲ្យព្រះមហាក្សត្រ ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជា មិនមែនជាគ្រឿងសៅហ្មង ជាកំណាត់ សំពត់ក្រាលជូតដៃ ឬជាកន្ទប ដូចអត្តន័យនៃផាក្រាប នា សម័យដើមនោះទៀតទេ ។

- ចាប់ពីថ្ងៃឡាយព្រះហស្ថលេខានៅថ្ងៃទី២០ ខែមេសា គ.ស ២០០១ នោះមក ផាក្រាបថ្មីនេះ ត្រូវបានប្រើជាផ្លូវការ និង និយមប្រើកាន់តែច្រើនឡើង ជាពិសេសមន្ត្រីសង្ឃថ្នាក់ធំៗ រួមមានសម្ដេច ព្រះរាជាគណៈ ទីព្រះគ្រូ ជាដើម ប៉ុន្តែនៅឃើញមានព្រះសង្ឃជាព្រះថេរចាស់ៗដែលលោកបានសិក្សារៀនសូត្រជាសិស្សបញ្ញាវន្ត ជាអាចារ្យបាលីនាសម័យដើម លោកនៅតែមិននិយមប្រើផាក្រាបនេះដដែល ដោយលោកយល់តាមអត្តន័យចាស់នៃផាក្រាប បើទោះបីជារូបរាងផាក្រាប និងអត្តន័យនៃផាក្រាបថ្មីនេះ មិនដូចមុនក៏ដោយ ហើយព្រះថេរអង្គនោះភាគច្រើនជាបញ្ញាវន្តសង្ឃដែលបានបួសរៀនយកតាមលំអានសម័យសម្ដេច ជួន ណាត និងសម្ដេច ហួត តាត មុនឆ្នាំ1975។

 ផាក្រាប (ผ้ากราบ) នៅក្នុងប្រទេសថៃគេយកប្រើធ្វើអ្វី? កើតឡើងក្នុងសម័យណា?

 ⭐ ភស្ដុតាង "ផាក្រាប" (ผ้ากราบ) កើតឡើងក្នុង...

- សម័យសុខោទ័យ (សតវត្សទី ១៣-១៥ គ.ស.)

    នៅក្នុងយុគសម័យនេះ ព្រះមហាក្សត្រសុខោទ័យ ដូចជា ផ-ខុន-រាម-ខាំ-ហែង (พ่อขุนรามคำแหง) ទ្រង់បានលើកតម្កើងទំនុកបំរុងឱ្យព្រះពុទ្ធសាសនាជាសាសនាប្រចាំជាតិ ដោយគាំទ្រឱ្យព្រះសង្ឃធ្វើដំណើរទៅទទួលប្រគេនពីប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីប្រមូលធនធានសម្រាប់វត្ត និងសង្គម។ 

     ផាក្រាប (ผ้ากราบ) ចាប់ផ្តើមកើតឡើងគឺដើម្បីជាឧបករណ៍សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការធ្វើដំណើរ ដើម្បីការពារក្រណាត់ងូតទឹកមិនឱ្យប្រឡាក់ភក់ និងជានិមិត្តរូបនៃការចេញបិណ្ឌបាត (การออกบิณฑบาต) ក្នុងទម្រង់រូបបែបរបស់ថៃ។

  

     • នៅសម័យនេះ ប្រពៃណីទទួលប្រគេនដោយក្រណាត់ នៅមិនទាន់ជាពិធីសាសនាធំទេ ប៉ុន្តែចាប់ផ្តើមមានការប្រើក្រណាត់សជាសញ្ញាសម្គាល់របស់ព្រះសង្ឃដែលធ្វើដំណើរឆ្ងាយ ដើម្បីបង្ហាញពីភាពសាមញ្ញ និងភាពស័ក្តិសិទ្ធិ ។

- សម័យអយុធ្យា (សតវត្សទី ១៤-១៨ គ.ស.)

 ប្រពៃណី ផាក្រាប (ผ้ากราบ) អភិវឌ្ឍពេញលេញនៅសម័យអយុធ្យា ជាពិសេសក្នុងរជ្ជកាលព្រះចៅប្រាសាទថង (พระเจ้าปราสาททอง - សតវត្សទី ១៧ គ.ស.) ដែលជាយុគសម័យដែលព្រះពុទ្ធសាសនាទទួលបានការលើកតម្កើងយ៉ាងខ្លាំង។ 

   ផាក្រាប (ผ้ากราบ) បានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃពិធីទទួលប្រគេនដែលរៀបចំឡើងក្នុងពិធីបុណ្យសំខាន់ៗ ដូចជា ថ្ងៃចូលវស្សា ជាដើម។ ប្រជាពលរដ្ឋនឹងយកក្រណាត់ និងរបស់របរមកថ្វាយដល់ព្រះសង្ឃដែលធ្វើដំណើរមកពីវត្តផ្សេងៗ។

    • នៅក្នុងយុគសម័យនេះ ផាក្រាប (ผ้ากราบ) មិនគ្រាន់តែប្រើក្នុងការធ្វើដំណើរប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាគ្រឿងស្លៀកពាក់ពិសេសក្នុងពិធីសាសនា ដូចជា ការសូត្រមន្ត ឬការធ្វើបុណ្យរួមគ្នា ជាដើម។ វាបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីវប្បធម៌ថៃដែលលាយបញ្ចូលគ្នារវាងព្រះពុទ្ធសាសនា និងប្រពៃណីក្នុងតំបន់ ដូចជា ការបង្ហាញការគោរពចំពោះព្រះសង្ឃតាមរយៈការបរិច្ចាគធ្វើទាន។

- សម័យរតនកោសិន្ទ្រ (សតវត្សទី ១៨ គ.ស. - បច្ចុប្បន្ន)

នៅសម័យក្រុងរតនកោសិន្ទ្រ រជ្ជកាលទី ៥ (พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) បានកែលម្អ និងបង្កើតប្រពៃណីនេះឱ្យក្លាយជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ថៃជាផ្លូវការ។    

ផាក្រាប (ผ้ากราบ) ត្រូវបានប្រើក្នុងពិធីទទួលប្រគេនធំៗ ជាពិសេសនៅថ្ងៃសំខាន់ៗផ្នែកសាសនា ហើយមានការកត់ត្រាទុកក្នុងច្បាប់ និងប្រពៃណីព្រះរាជវាំង។

      • បច្ចុប្បន្ន ផាក្រាប (ผ้ากราบ) នៅតែប្រើក្នុងពិធីសាសនាផ្សេងៗ ដូចជា ការធ្វើដំណើរទៅទទួលប្រគេនក្នុងភូមិផ្សេងៗ ឬក្នុងពិធីបុណ្យផ្សេងៗ។ 

    វាជានិមិត្តរូបនៃការរក្សាប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនាបែបថៃ ហើយជាញឹកញាប់ត្រូវបានតុបតែងដោយក្បាច់រចនា ឬពណ៌ ដើម្បីបង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃពិធីសាសនា។

   ⭐ "ផាក្រាប" (ผ้ากราบ) នៅក្នុងប្រទេសថៃ តាមប្រវត្តិ និងការអនុវត្តបច្ចុប្បន្ន គឺមានមុខងារសំខាន់ៗពីរ៖

មុខងារសំខាន់ៗនៃ "ផាក្រាប" នៅប្រទេសថៃ

១. សម្រាប់រងដៃពេលក្រាបថ្វាយបង្គំ 

    ផាក្រាប គឺជាកំណាត់សំពត់ដែលព្រះសង្ឃ ឬសាមណេរប្រើសម្រាប់រងដៃ នៅពេលដែលពួកគេធ្វើការក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធរូប ក្រាបចំពោះព្រះថេរៈជាន់ខ្ពស់

 ឬក្រាបចំពោះមុខព្រះឧបជ្ឈាយ៍ក្នុងពេលដែលខ្លួនកំពុងបួស 

ប្រភពដើម: ផាក្រាបនេះមានប្រភពមកពី "ផាសន្ថ័ត" (ผ้าสันถัต) ដែលជា សំពត់សម្រាប់រងអង្គុយ ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្រួមទំហំមកប្រើសម្រាប់រងដៃពេលក្រាបវិញ។

ទំហំស្តង់ដារ: ជាធម្មតាមានទំហំប្រមាណ ទទឹង ១ គីប (ប្រហែល ១២ សង់ទីម៉ែត្រ) និងបណ្តោយ ២ គីប (ប្រហែល ២៥ សង់ទីម៉ែត្រ)។

ចំណាំ: បច្ចុប្បន្ន ការប្រើផាក្រាបសម្រាប់រងដៃក្រាបដោយព្រះសង្ឃថៃក៏ត្រូវបានកាត់បន្ថយខ្លះដែរ ប៉ុន្តែនៅតែមានការប្រើប្រាស់ជាពិសេសក្នុងចំណោមព្រះសង្ឃដែលទើបបួសថ្មី។

២. សម្រាប់រងវត្ថុពេលទទួលប្រគេនពីស្ត្រី 

     មុខងារសំខាន់បំផុតរបស់ "ផាក្រាប" នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ គឺវាបានក្លាយទៅជា "ផារ៉ាប់ប្រៈគេន" (ผ้ารับประเคน - សំពត់សម្រាប់ទទួលប្រគេន)។

គោលបំណង: ប្រើសម្រាប់ទ្រវត្ថុដែលស្ត្រីជាគ្រហស្ថប្រគេន។ ព្រះសង្ឃកាន់ចុងសំពត់ម្ខាង ហើយស្ត្រីដាក់វត្ថុប្រគេននៅលើសំពត់នោះ ដោយមិនឲ្យដៃប៉ះគ្នាផ្ទាល់ឡើយ។

មូលហេតុតាមវិន័យ: នេះគឺជាការប្រតិបត្តិដ៏តឹងរ៉ឹងមួយក្នុងចំណោមព្រះសង្ឃថៃ ដើម្បីចៀសវាងការប៉ះពាល់ផ្ទាល់នឹងរាងកាយរបស់ស្ត្រី (តាមការបកស្រាយវិន័យថាមិនឲ្យព្រះសង្ឃមានចិត្តត្រេកត្រអាលប៉ះពាល់រាងកាយស្ត្រី)។

📜 ឯកសារប្រភពយោង

      • វចនានុក្រម សម្តេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត និង ចីវរក្ខន្ធកៈសង្ខេប (សម្តេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត)

     • ពន្យល់: ( ន. ) (ស. ផា— ) សំពត់សម្រាប់រងបាតដៃព្រមទាំងអញ្ជលីក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះ (មានព្រះរាជក្រមលេខ ១៦៦ ន. ស. ចុះថ្ងៃទី ១៣ កញ្ញា ១៩៤៤ ឲ្យលើកចោលលែងប្រើហើយដោយដាច់ខាត) ។

     • กรมศิลปากร (នាយកដ្ឋានវិចិត្រសិល្បៈថៃ): បានបញ្ជាក់ថា "ผ้ากราบ" ពីដើមឡើយមានន័យថា សំពត់ដែលព្រះសង្ឃ/សាមណេរប្រើរងពេលក្រាប ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះ សំដៅដល់សំពត់សូត្រពណ៌លឿងទំហំ ១ គីប × ២ គីប ដែលព្រះសង្ឃប្រើ "รับประเคนของจากสตรี" (ទទួលប្រគេនវត្ថុពីស្ត្រី)។

       • វចនានុក្រម ថៃ-ថៃ របស់ អាចារ្យ ប្លឿង ណ: ណាក់ខន (อ.เปลื้อง ณ นคร): ឲ្យនិយមន័យ "ผ้ากราบ" ថា ជាសំពត់បត់ដែលព្រះសង្ឃប្រើរងពេលក្រាបព្រះ ហើយក៏ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ "รับประเคนของจากสตรี" (ទទួលប្រគេនវត្ថុពីស្ត្រី) ផងដែរ។

      • หนังสือ "ประวัติศาสตร์พุทธศาสนาไทย" โดย สุชาติ ธมฺมปาโล (พิมพ์โดย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, 2545): อธิบายถึงการพัฒนาประเพณีรับประเคนและผ้ากราบในสมัยสุโขทัยและอยุธยา โดยอ้างอิงหลักฐานทางประวัติศาสตร์และพระไตรปิฎก.

       • เว็บไซต์ Thai Encyclopedia (thaienc.org): บทความ "ประเพณีรับประเคน" โดยกรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม (เข้าถึงได้ที่ https://www.thaienc.org/): ให้ข้อมูลเกี่ยวกับที่มาของผ้ากราบในสมัยต่างๆ พร้อมภาพประกอบและเอกสารอ้างอิงจากบันทึกทางประวัติศาสตร์.

     • กรมศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม: เว็บไซต์ทางการ (religion.go.th) มีบทความเกี่ยวกับพิธีกรรมพุทธศาสนาไทย รวมถึงประวัติผ้ากราบในสมัยรัตนโกสินทร์ โดยอ้างอิงพระราชนิพนธ์และเอกสารราชสำนัก.

#ផាក្រាប #ผ้ากราบ #សុវត្ថន៍_Sovathn